Najprawdopodobniej już wkrótce papież Franciszek ogłosi nowego Doktora Kościoła. Będzie nim, jak zapowiedział, Ojciec Kościoła św. Ireneusz z Lyonu, który otrzyma tytuł „patrona jedności”.
Święty Ireneusz (ok. 125-140 – ok. 202) był z pochodzenia Grekiem. Urodził się w Smyrnie (dziś: Izmir w Turcji). Był uczniem św. Polikarpa, który znał osobiście św. Jana Ewangelistę. Nabywszy rozległą wiedzę, ok. 177 r. został biskupem Lyonu. Bywał w Rzymie. W ten sposób swoją osobą niczym pomostem połączył Kościół Wschodni z Kościołem Zachodnim i właśnie dlatego – czczony w obydwu Kościołach – ma otrzymać miano „patrona jedności”. Zmarł śmiercią męczeńską.
Ireneusz żył w czasach mnożących się herezji. Miłował prawdę i oprócz jasnego wykładu prawd wiary jego życiowym celem stała się walka z jej zniekształcaniem. Benedykt XVI nazwał go „pionierem walki z herezjami”. Źródłem prawdy, kanonem wiary Kościoła i fundamentem teologii było dla niego nauczanie apostołów, apostolska Tradycja przechowywana w Kościele i kierowana przez Ducha Świętego. Uważał również, że jedyną gwarancją prawowierności jest interpretowanie Biblii zgodnie z Tradycją Kościoła.
Występował głównie przeciwko stanowiącym wówczas największe zagrożenie dla Kościoła gnostykom, uważającym, że do zbawienia dochodzi się poprzez wtajemniczenie i poznanie „tajemnej wiedzy”, jakichś nieznanych powszechnie prawd. Zwalczał też m.in. montanizm głoszący wizję bliskiego końca świata i postulujący potrzebę radykalnego odsunięcia się chrześcijan od świata.
Wypracował pojęcia Tradycji i sukcesji apostolskiej (stworzył pierwszą listę biskupów Rzymu!) oraz pierwszą w teologii koncepcję historii zbawienia. Załagodził również ostry spór dotyczący daty świętowania Wielkanocy. Zachowały się dwa jego dzieła: Adversus haereses (Zdemaskowanie i odparcie fałszywej gnozy) oraz Dowód prawdziwości nauki apostolskiej, który Benedykt XVI nazwał najstarszym wykładem „katechizmu nauki chrześcijańskiej”.
Dziś św. Ireneusz patronuje katolicko-prawosławnej grupie roboczej, której celem jest dialog, dążenie do zbliżenia i komunii pomiędzy tymi Kościołami.
Miano Doktora Kościoła, czyli osoby, która przyczyniła się znacznie do rozwoju chrześcijańskiej doktryny, teologii i duchowości, nosi obecnie 36 ludzi Kościoła. Są w tym gronie m.in. św. Augustyn, św. Izydor z Sewilli, św. Alfons Liguori, św. Jan od Krzyża, św. Teresa z Lisieux, św. Teresa od Jezusa, św. Tomasz z Akwinu, św. Antoni Padewski, św. Hildegarda z Bingen. Papież Franciszek ogłosił już jednego doktora Kościoła – w 2015 r. został nim św. Grzegorz z Nareku.
„Obaliwszy więc wszystkich (heretyków) wygłaszających
bezbożne nauki o naszym Stwórcy (…) trzymamy się nauki
Kościoła, bo ona jest zawsze ta sama i trwa niezmiennie, a ma
świadectwa proroków, Apostołów i wszystkich uczniów (…).
Otrzymaliśmy ją od Kościoła, wiec jej strzeżmy, a ona zawsze
za sprawą Ducha Świętego jakby w drogocennym naczyniu
niby znakomity depozyt wiecznie jest młoda i odmładza samo
naczynie, w którym się znajduje. Kościołowi bowiem powierzono
ten dar Boży (…), w nim zawiera się jedność z Chrystusem,
tj. Duch Święty, zadatek niezniszczalności, wzmocnienie
naszej wiary i drabina, po której wstępujemy do Boga. W Kościele
postanowił Bóg Apostołów, proroków i nauczycieli (…)
i wszelkie inne działanie Ducha. Uczestnictwa w nim nie mają
ci, co nie biegną do Kościoła, lecz błędnym przekonaniem
i niegodziwym postępowaniem sami pozbawiają się życia. Albowiem
gdzie Kościół, tam i Duch Święty, a gdzie Duch Boży,
tam Kościół i wszelka łaska – Duch zaś jest Prawdą (…) – dowodził
św. Ireneusz z Lyonu w dziele Zdemaskowanie i odparcie
fałszywej gnozy (Adversus haereses).
